Φωτορύπανση: η Αόρατη Απειλή για τις Θαλάσσιες Χελώνες

Οι θαλάσσιες χελώνες αποθέτουν τα αβγά τους στις παραλίες ωοτοκίας τους και ποτέ δεν έχουν επαφή με τα μικρά τους. Αυτό το εναπόθεμα αβγών, που εμείς αποκαλούμε “φωλιά,” επωάζονται στην ζεστή άμμο για περίπου δύο μήνες. Μετά την εκκόλαψη από τα αβγά τους, τα χελωνάκια σκάβουν προς τα πάνω μέσα από την άμμο τη νύχτα, όταν η άμμος είναι δροσερή. Φτάνουν στην επιφάνεια μόνα ή σε ομάδες, έρπονται γρήγορα προς την θάλασσα, και κολυμπούν ξέφρενα προς τα ανοιχτά. Λιγότερα από ένα στα χίλια θα επιβιώσουν και θα επιστρέψουν κάποτε στην ίδια παραλία για να αναπαραχθούν.

Πως αυτά τα χελωνάκια, που είναι τόσο μικρά και δεν έχουν ξαναδεί τον κόσμο, καταφέρνουν να εντοπίσουν αμέσως την συντομότερη διαδρομή προς την θάλασσα; Αυτή η φαινομενικά έμφυτη δυνατότητα έχει ενθουσιάσει φυσιολάτρες και ερευνητές για δεκαετίες. Αρχικές παρατηρήσεις και επιστημονικές μελέτες τις τελευταίες δεκαετίες μας έχουν δώσει μια σχεδόν πλήρη κατανόηση του φαινομένου:

Σε μια φυσική, σκοτεινή παραλία, ο ορίζοντας πάνω από την θάλασσα είναι λίγο πιο φωτεινός από τον ορίζοντα πάνω από την στεριά. Τα χελωνάκια μπορούν να αναγνωρίσουν αυτή την διαφορά κι έτσι να βρουν την συντομότερη διαδρομή προς την θάλασσα. Ενώ ο προσανατολισμός προς τον φωτεινό ορίζοντα τις έχει βοηθήσει για εκατομμύρια χρόνια, αυτή η αποτυπωμένη συμπεριφορά σήμερα αποτελεί απειλή για την επιβίωση των θαλάσσιων χελωνών.

Τα χελωνάκια αποπροσανατολίζονται από την φωτορύπανση και δεν φτάνουν ποτέ στην θάλασσα.Μπορεί να καλύψουν εκατοντάδες μέτρα προς την λάθος κατεύθυνση πριν πεθάνουν από την αφυδάτωση και την ζέστη ή πατηθούν από πεζούς και αυτοκίνητα.

Η φωτορύπανση διαστρεβλώνει αυτή την κατανομή του διάχυτου φωτισμού και μπερδεύει τα χελωνάκια. Αντί να έρπονται προς την θάλασσα, κατευθύνονται είτε απευθείας προς τα τεχνητά φώτα ή κάνουν κύκλους και χάνονται στην παραλία. Εκατοντάδες χελωνάκια βρίσκονται νεκρά στις παραλίες ωοτοκίας της Ελλάδας, και πολλά περισσότερα ίχνη αποπροσανατολισμού καταγράφονται κάθε χρόνο. Σε κάποιες περιπτώσεις, χελωνάκια έχουν βρεθεί κάτω από λάμπες να προσπαθούν να σκαρφαλώσουν προς αυτές. Τα χελωνάκια δεν έχουν την ικανότητα να αντιληφθούν πως κάνουν κάποιο λάθος· απλά έρπονται προς την πιο δυνατή πηγή φωτισμού, η οποία αρκετά συχνά τα οδηγεί στον θάνατο.

Μικρά φώτα που ενσωματώθηκαν στο οδόστρωμα βοηθούν στην ασφαλή οδήγηση σε αυτόν τον δρόμο χωρίς να αποπροσανατολίζουν τα χελωνάκια. Φωτογραφία από τον Michael Salmon.

Στις παραλίες ωοτοκίας των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου το πρόβλημα είναι καλά κατανοητό και αναγνωρισμένο, η φωτορύπανση ελέγχεται από ειδική νομοθεσία. Οι ιδιοκτήτες κατοικιών και επιχειρήσεων είναι υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν μόνο χαμηλής έντασης ειδικά και σκεπασμένα φώτα. Κανένα φως δεν επιτρέπεται να είναι ορατό από την παραλία, και ο οδικός φωτισμός αντικαθίσταται με λαμπτήρες που ενσωματώνονται στο οδόστρωμα.

Αντίστοιχη νομοθεσία ισχύει στις περισσότερες περιοχές του κόσμου όπου κάνουν τις φωλιές τους οι θαλάσσιες χελώνες. Αυτή η νομοθεσία, όμως, σπάνια εφαρμόζεται. Έτσι επαφίεται στους κατοίκους της εκάστοτε περιοχής ή τους εργαζόμενους προγραμμάτων προστασίας στο πεδίο να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα, αφήνοντας μεγάλο περιθώριο για αντιπαραθέσεις και παρεξηγήσεις.

Παρά τις υπάρχουσες οδηγίες, η δεύτερη σημαντικότερη παραλία ωοτοκίας στην Μεσόγειο Θάλασσα έχει έντονο πρόβλημα φωτορύπανσης. Καντίνες, εστιατόρια, ξενοδοχεία και φώτα στον δρόμο αποπροσανατολίζουν τα χελωνάκια προς τον θάνατο.

Στην Ελλάδα, οδηγίες για την προστασία των νεοσσών της θαλάσσιας χελώνας από την φωτορύπανση εκδόθηκαν από την Διεύθυνση Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού, που πλέον υπάγεται στο ΥΠΕΚΑ, εδώ και πάνω από μια δεκαετία. Αυτές όμως εκδόθηκαν με την μορφή επιστολής προς τις υπηρεσίες Τοπικής Αυτοδιοίκησης και οι οδηγίες δεν εκλήφθησαν ως υποχρεωτικές. Το πρόβλημα της φωτορύπανσης είναι ελάχιστα κατανοητό από την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Από την άλλη πλευρά, ευαισθητοποιημένοι πολίτες που συχνά βρίσκουν χαμένα και νεκρά χελωνάκια λόγω της φωτορύπανσης δεν γνωρίζουν ποια υπηρεσία πρέπει να ενημερώσουν και ποιος έχει την ευθύνη και την εξουσιοδότηση να πιέσει για την εφαρμογή των οδηγιών.

Ενώ η μόνη κατάλληλη λύση είναι η εξάλειψη της φωτορύπανσης, οι άνθρωποι που εργάζονται στο πεδίο αναγκάζονται να εφαρμόζουν πρόχειρες λύσεις για να μειώσουν τον αποπροσανατολισμό των νεοσσών. Στις παραλίες ωοτοκίας της Κρήτης, της Πελοποννήσου, της Ζακύνθου και της Κεφαλονιάς, όπου προγράμματα προστασίας λειτουργούν κάθε καλοκαίρι, οι εθελοντές τοποθετούν ψάθες γύρω από τις φωλιές που επηρεάζονται από φωτορύπανση για να τις σκιάσουν από τα κοντινά φώτα. Αυτό βοηθά τα χελωνάκια να βρουν τον δρόμο προς την θάλασσα.

Όταν όμως ο φωτισμός είναι έντονος, αυτή η μέθοδος δεν είναι αρκετή. Στην παραλία του Καλού Νερού, κοντά στην Κυπαρισσία, οι εθελοντές τοποθετούν ειδικά δοχεία πάνω από τις φωλιές που εκκολάπτονται για να παγιδέψουν τα χελωνάκια και να τα μεταφέρουν σε ένα σκοτεινό σημείο της παραλίας, από όπου μπορούν να πάνε προς την θάλασσα με ασφάλεια. Αυτή η ακραία μέθοδος προστασίας δεν πρέπει να χρησιμοποιείται επειδή είναι άγνωστο αν έχει αρνητικές συνέπειες στα χελωνάκια και έχει σημαντικό κόστος λειτουργίας για τον ΑΡΧΕΛΩΝ. Είναι όμως η μόνη διαθέσιμη μέθοδος για να μειωθεί η θνησιμότητα νεοσσών λόγω της φωτορύπανσης.

Η αντίληψη πως ο περιορισμός της φωτορύπανσης είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη είναι εσφαλμένη. Οι οδηγίες που αναφέρθηκαν παραπάνω αναφέρουν ξεκάθαρα πως “τα προβλήματα αυτά μπορούν να αντιμετωπισθούν με τα κατάλληλα μέτρα χωρίς να αναιρεθεί η χρήση της παραλίας.” Πηγές φωτισμού μπορούν εύκολα να σκιαστούν, να κατευθυνθούν προς το έδαφος, και να μειωθεί η έντασή τους. Εξειδικευμένα πορτοκαλί φώτα, τα οποία προκαλούν αρκετά μικρότερο αποπροσανατολισμό στα χελωνάκια, μπορούν να εγκατασταθούν όπου ο φωτισμός είναι απαραίτητος για την δημόσια ασφάλεια.

Χαμηλά φωτισμένοι δρόμοι και μονοπάτια είναι συνήθως πιο ευχάριστοι από άλλους με έντονο φωτισμό, γιατί προσφέρουν στους κατοίκους και τους επισκέπτες ένα ευχάριστο και χαλαρωτικό περιβάλλον στο οποίο μπορούν να απολαύσουν την θέα της θάλλασσας και του νυχτερινού ουρανού. Οι εσφαλμένες αντιλήψεις και η έλλειψη συνεννόησης είναι τα μόνα εμπόδια για την προστασία των νεοσσών της θαλάσσιας χελώνας από την φωτορύπανση.

Light Pollution: the Invisible Threat to Sea Turtles

Sea turtles lay their eggs on their nesting beaches and never have any contact with their offspring. These clutches of eggs, which we call “nests”, incubate in the warm sand for about two months. After they hatch from the eggs, hatchlings dig their way upwards through the sand during the night, when the sand is cooler. They reach the surface alone or in groups, quickly crawl towards the sea, and swim away in a frenzy. Less than one in a thousand will survive and one day return on the same beach to reproduce.

How do these hatchlings, which are so little and have never before seen the world, manage to immediately locate the shortest path to the sea? This seemingly innate ability has excited nature-lovers and researchers for decades. Early observation and scientific studies in the last few decades give us a nearly complete understanding of this phenomenon:

On a natural, dark beach, the horizon above the sea is slightly brighter than the horizon above land. Hatchlings can detect this difference and find the quickest path to the sea. While light orientation has helped them for millions of years, this imprinted orientation behaviour is now threatening the survival of sea turtles.

Hatchlings are disoriented by light pollution and never make it to the sea. They can crawl for hundreds of metres to the wrong direction until they die of dehydration and heat, or are squashed by pedestrians and cars. Photo by Rafaella Karaiosif, Kalo Nero, 2011.

Light pollution distorts this natural ambient light pattern and confuses hatchlings. Instead of crawling to the sea, they either head towards the lights or crawl in circles and get lost on the beach. Hundreds of hatchlings are found dead on the nesting beaches of Greece, and many more disoriented tracks are recorded every year.  In some cases, hatchlings have been found under lamps, trying to climb towards them. Hatchlings do not have the ability to think that they are doing something wrong; they simply crawl towards the brightest light, and this often leads them to death.

Embedded roadway lights make this street near a nesting beach safe to drive on without disorienting hatchlings. Photo by Michael Salmon.

On the sea turtle nesting beaches of the United States, where the problem is well understood and recognized, regulation is in place to control light pollution. Home and business owners are required to only use low-intensity specialized and shaded lights. No light is allowed to be visible from the beach, and street lights are replaced with lights that are shaded or embedded into the street.

Similar regulation is in place in most regions around the world where sea turtles are nesting. These regulations, however, are rarely implemented, and it is left to local residents or conservation field workers to deal with the problem, leaving much room for conflict and misunderstandings.

Despite existing guidelines, Even Kyparissia Bay, Greece, with the second most important nesting beaches in the Mediterranean Sea suffers from intense light pollution. Beach bars, restaurants, hotels, and street lights all disorient hatchlings to death.

In Greece, guidelines to protect sea turtle hatchlings from light pollution were issued by the Department of Environmental Planning of the Ministry of Environment more than a decade ago. These, however, were issued in a letter to local authorities, and the guidelines were not perceived as compulsory. The problem of light pollution is little understood by local authorities. On the other hand, environmentally aware locals who often find hatchlings lost and killed due to light pollution are confused about who they need to inform about the problem and who has the authority to enforce the guidelines.

When lights are not switched off, conservation workers are forced to employ makeshift methods. This nest has been shaded from lights on the houses in the background, so that hatchlings can find the way to the sea when they come out of their eggs during the night.

While the only suitable solution is to eliminate light pollution, field workers have to rely on makeshift methods to reduce hatchling disorientation. On the nesting beaches of Crete, the Peloponnese, Zakynthos, and Kefalonia, where conservation projects operate every summer, volunteers place mats around nests affected by light pollution to shade them from nearby lights. This helps hatchlings find the way to the sea.

When light pollution is intense, however, this method is not enough. On the beach of Kalo Nero, near Kyparissia, volunteers place boxes over hatching nests to trap hatchlings and move them to a dark part of the beach, where they can safely crawl to the sea. This extreme protection measure should not be used, because it is unknown whether it negatively affects hatchlings and it has a great operational cost to ARCHELON, but it is currently the only way to reduce hatchling mortality from light pollution.

The notion that controlling light pollution is an obstacle to development is a misconception. The guidelines mentioned earlier clearly mention that “these problems can be controlled without prohibiting the use of the beach.” Lights can easily be shaded, turned downwards, and dimmed down. Specialized amber lights, which have a much lower disorientation effect on hatchlings, can be installed where they are necessary for public safety.

Dimly lighted streets and pathways are in most cases preferable to strongly illuminated ones, because they offer residents and visitors a peaceful relaxing environment in which they can enjoy the view of the sea and the night sky. Misconception and miscommunication are the only obstacles to protecting hatchlings from light pollution.

Εθελοντές του ΑΡΧΕΛΩΝ στον καθαρισμό του δάσους της Ελαίας από προσκόπους

Το Σάββατο που μας πέρασε πήγαμε στο δάσος της Ελαίας για να συμμετάσχουμε στην φετινή δράση καθαρισμού που διοργάνωσαν οι εδώ και χρόνια φίλοι του ΑΡΧΕΛΩΝ από το 2ο Σύστημα Προσκόπων της Πάτρας με την επικοινωνιακή υποστήριξη του ΣΚΑΙ.

Εθελοντές του ΑΡΧΕΛΩΝ στην κατασκήνωση του 2ου Συστήματος Προσκόπων της Πάτρας.

Πάνω από 100 άνθρωποι, από πολύ νέους προσκόπους μέχρι και βετεράνους που επισκέφτηκαν την περιοχή, κάναμε μια συντονισμένη προσπάθεια για να καθαρίσουμε το δάσος και τους αμμόλοφους της Ελαίας από πλαστικά, γυαλιά, μουσαμάδες, σκουριασμένα σίδερα και άλλα απορρίμματα που κάθε χρόνο καταλήγουν στο έδαφος της περιοχής, κυρίως από ασυνείδητους που πετάνε τα σκουπίδια τους όπου βρουν.

Η περιβαλλοντική δράση χαιρετίστηκε και από τον Δήμαρχο Τριφυλίας κύριο Κόλλια και τον Αντιδήμαρχο της Δημοτικής Ενότητας Αυλώνος κύριο Φιλντίση.

Κέφι και όρεξη για δουλειά είναι τα απαραίτητα συστατικά για κάθε εθελοντική δράση.

Εθελοντικοί καθαρισμοί του δάσους και της παραλίας γίνονται κάθε χρόνο στην περιοχή, αλλά τόσο οι τοπικοί κοινοτάρχες όσο και ο νεοσύστατος Δήμος Τριφυλίας έχουν πρωτοστατήσει φέτος στην διοργάνωση χειρωνακτικών καθαρισμών συμμετέχοντας και οι ίδιοι σε αυτούς, μιας και η περιβαλλοντική ευαισθησία της παράκτιας ζώνης με το δάσος της Ελαίας, τις σημαντικές θίνες και τις φωλιές της θαλάσσιας χελώνας δεν επιτρέπει την χρήση βαρέων μηχανημάτων καθαρισμού.

Πάνω από ένας τόνος σκουπιδιών μαζεύτηκε από το δάσος και την παραλία της Ελαίας.

Πάνω από ένας τόνος σκουπιδιών μαζεύτηκε σε λιγότερο από δύο ώρες, κι έτσι το δάσος και η παραλία της Ελαίας είναι ακόμη πιο ευχάριστοι προορισμοί για τον επισκέπτη και λιγότερο επικίνδυνοι για τους μικρούς και μεγάλους κατοίκους τους.

Η παραλία της Ελαίας είναι σημαντικό τμήμα του νότιου Κυπαρισσιακού Κόλπου, όπου κάθε χρόνο οι θαλάσσιες χελώνες κάνουν τον δεύτερο μεγαλύτερο αριθμό φωλιών στην Μεσόγειο Θάλασσα. Ομάδες εθελοντών του ΑΡΧΕΛΩΝ παρακολουθούν και προστατεύουν τις φωλιές και τις χελώνες από το 1984, ενώ από το 2001 λειτουργούν τον Περιβαλλοντικό Σταθμό του Αγιαννάκη, όπου μαθητές, πρόσκοποι, και άλλες ομάδες νέων ενημερώνονται για το φυσικό περιβάλλον της περιοχής και την προστασία του.

Sea turtle dies of longline hook ingestion in southern Kyparissia Bay

A longline hook measuring twelve centimetres in length was found in the oesophagus of a loggerhead sea turtle that washed out dead near Kalo Nero. The turtle had swallowed the hook with its bait and suffered for many hours trying to desperately free herself before eventually dying, as the extensive damage to her oesophagus revealed.

One more turtle was found dead on the beach near Kalo Nero with no visible injuries or cause of death indications.

More than twelve turtles have been found dead on the beaches of Trifylia in southern Kyparissia Bay this year. Most of them have no external injuries, which is an indication that the cause of death is drowning from entanglement in fishing nets or swallowing of plastics, or internal injuries and drowning from swallowing of a longline hook.

A longline hook of 12cm in length was found in the oesophagus of the sea turtle, which also had marks of extensive damage caused by the hook.

Celine Campana, who is a specialized vet and has volunteered for ARCHELON over many years, conducted a necropsy on this turtle to determine her cause of death. This was quickly revealed with the discovery of the large hook and the extensive damage it had caused to the turtle’s oesophagus. After the stranding was recorded and the necropsy was complete, the Municipality of Trifylia proceeded with the hygienic burial of the unfortunate turtle.

This female turtle was in the region to lay her eggs on the beaches of southern Kyparissia Bay which, after Zakynthos, is the second in sea turtle nest numbers region of the Mediterranean Sea.

Longlines with hooks like the one found in the oesophagus of this unfortunate turtle are responsible, along trawling nets and plastic waste, for the decline of the populations of all sea turtle species.

Trawling nets and longline fishing, as well as the high density in plastic waste in the sea,  constitute a significant threat to all species of sea turtle and are responsible for the sharp decline of their populations.

Specially developed fishing tools that reduce their impact on sea turtles and other sea animals have been developed for both trawling and longline fishing. The spread of their use and the consistent monitoring of the application of fishing regulations in the areas where it is allowed are important long-term actions that require the coordination of the State as well as a close cooperation between countries across the Mediterranean.

ARCHELON operates a conservation project to monitor sea turtle reproduction activity and protect their nests in southern Kyparissia Bay since 1984, while dead and injured sea turtle strandings are recorded in collaboration with the Hellenic Coast Guard. Both data sets are also used by the International Union for Conservation of Nature to monitor the status of the Mediterranean populations of loggerhead sea turtles.

Also read: Common Fisheries Policy, IUCN Red List: Loggerhead

Θαλάσσια χελώνα νεκρή από παραγάδι στον νότιο Κυπαρισσιακό Κόλπο

Μεγάλο αγκίστρι μήκους δώδεκα εκατοστών βρέθηκε στον οισοφάγο θαλάσσιας χελώνας που ξεβράστηκε νεκρή κοντά στο Καλό Νερό. Η χελώνα είχε καταπιεί το αγκίστρι μαζί με το δόλωμα και πέθανε αφού ταλαιπωρήθηκε για αρκετές ώρες προσπαθώντας απεγνωσμένα να απελευθερωθεί, όπως αποκαλύφθηκε από την μεγάλη εσωτερική ζημιά που παρατηρήθηκε στον οισοφάγο της.

Μια ακόμη θαλάσσια χελώνα βρέθηκε νεκρή στην παραλία κοντά στο Καλό Νερό χωρίς εξωτερικά τραύματα ή ενδείξεις της αιτίας θανάτου.

Πάνω από δώδεκα χελώνες έχουν ήδη βρεθεί νεκρές φέτος στις παραλίες της Τριφυλίας στον νότιο Κυπαρισσιακό Κόλπο. Στις περισσότερες από αυτές δεν βρέθηκαν εξωτερικά τραύματα, κι αυτό είναι ένδειξη πως η αιτία θανάτου είναι πνιγμός από εμπλοκή σε δίχτυα ή κατάποση πλαστικών, ή εσωτερικά τραύματα και πνιγμός από παραγάδι.

Στον οισοφάγο της θαλάσσιας χελώνας βρέθηκε αγκίστρι μήκους 12 εκατοστών και παρατηρήθηκε σημαντική ζημιά που αυτό είχε προκαλέσει.

Η εξειδικευμένη κτηνίατρος και για πολλά χρόνια εθελόντρια του ΑΡΧΕΛΩΝ Celine Campana προχώρησε σε νεκροψία της συγκεκριμένης χελώνας για να εξακριβώσει την αιτία θανάτου της. Η αιτία έγινε γρήγορα προφανής από το αγκίστρι και την ζημιά που είχε προκαλέσει στον οισοφάγο. Μετά την καταγραφή του περιστατικού από το Λιμενικό Σώμα και την νεκροψία,ο Δήμος Τριφυλίας προχώρησε σε υγειονομική ταφή της άτυχης χελώνας.

Η θηλυκή χελώνα βρισκόταν στην περιοχή για να αφήσει τα αβγά της στις παραλίες του νότιου Κυπαρισσιακού Κόλπου, που μετά την Ζάκυνθο είναι η δεύτερη σε αριθμό φωλιών θαλάσσιας χελώνας περιοχή στην Μεσόγειο Θάλασσα.

Παραγάδια με αγκίστρια όπως αυτό που βρέθηκε στον οισοφάγο της άτυχης χελώνας ευθύνονται, μαζί με τις μηχανότρατες και τα πλαστικά σκουπίδια, για την μείωση των πληθυσμών όλων των ειδών θαλάσσιας χελώνας.

Η αλιεία με μηχανότρατες και παραγάδια, αλλά και η μεγάλη πυκνότητα πλαστικών απορριμάτων στην θάλασσα αποτελούν σημαντικότατη απειλή για όλα τα είδη θαλάσσιας χελώνας και ευθύνονται για την επικίνδυνη μείωση των πληθυσμών τους.

Τόσο για τις μηχανότρατες όσο και για τα παραγάδια, έχουν αναπτυχθεί αλιευτικά εργαλεία που βοηθούν στην μείωση της ζημιάς που γίνεται στις θαλάσσιες χελώνες και άλλα θαλάσσια ζώα. Η εξάπλωση της χρήσης τους όμως και η σωστή παρακολούθηση και εφαρμογή των οδηγιών στις περιοχές όπου επιτρέπεται η αλιεία είναι σημαντικές μακροπρόθεσμες ενέργειες που απαιτούν τον συντονισμό της Πολιτείας αλλά και την στενή συνεργασία με τις υπόλοιπες χώρες της Μεσογείου.

O ΑΡΧΕΛΩΝ διεξάγει από το 1984 πρόγραμμα καταγραφής της αναπαραγωγικής δραστηριότητας και προστασίας των φωλιών της θαλάσσιας χελώνας στο νότιο Κυπαρισσιακό Κόλπο, ενώ στοιχεία για εκθαλασσώσεις νεκρών και τραυματισμένων χελωνών συλλέγονται από όλη την Ελλάδα σε συνεργασία με το Λιμενικό Σώμα. Και τα δύο χρησιμοποιούνται και από τη Διεθνή Ενωση για την Διατηρηση της Φύσης (IUCN) για την παρακολούθηση της κατάστασης των πληθυσμών της Καρέττα στην Μεσόγειο.

Δείτε επίσης: Κοινή Αλιευτική Πολιτική, IUCN Red List: Loggerhead

Σε πλήρη ρυθμό οι φωλιές της θαλάσσιας χελώνας στην Τριφυλία

Η πρώτη φωλιά θαλάσσιας χελώνας στην Ελλάδα για φέτος έγινε στις παραλίες της Τριφυλίας, κοντά στο Βουνάκι, πριν από έναν μήνα. Μόλις σήμερα οι φωλιές σε αυτές τις παραλίες έφτασαν τις 285. Συγκεκριμένα, 58 φωλιές έχουν γίνει στην παραλία του Καλού Νερού, 100 από το ρέμα Πραζέρης μέχρι τον λόφο Βουνάκι, 78 από το Βουνάκι μέχρι τον Αγιαννάκη και 49 από εκεί ως τις εκβολές της Νέδας.

Κάθε φωλιά που βρίσκουμε στην παραλία μας δίνει ένα χαμόγελο. Κάθε φωλιά είναι ανεκτίμητος θησαυρός που θα φέρει στην ζωή χελωνάκια. Κάθε χελωνάκι μπορεί να είναι το ένα στα χίλια που θα επιβιώσει για να επιστρέψει εδώ και να επαναλάβει τον κύκλο της ζωής της θαλάσσιας χελώνας που είναι γεμάτος εμπόδια. Κάθε φωλιά είναι ένα ακόμη λιθαράκι που οι χελώνες κι εμείς που τις προστατεύουμε βάζουμε για την προστασία αυτού του σπάνιου είδους, που είναι ένας από τους πιο πολύτιμους θησαυρούς του τόπου μας.

Αυτός ο αριθμός φωλιών είναι αναμενόμενος για την εποχή. Οι περισσότερες φωλιές γίνονται μέσα στον Ιούλιο, ενώ μέχρι τα μέσα του Αυγούστου που ολοκληρώνεται η ωοτοκία θα έχουμε γύρω στις 600 φωλιές. Τα πρώτα χελωνάκια περιμένουμε να τα δούμε κατά το τέλος του Ιούλη, όταν στις παραλίες αυτές υπάρχει και ο μεγαλύτερος αριθμός λουόμενων.

Οι παραλίες της Τριφυλίας στον νότιο Κυπαρισσιακό Κόλπο είναι η δεύτερη σημαντικότερη περιοχή ωοτοκίας για τις θαλάσσιες χελώνες Caretta caretta στην Μεσόγειο. Από το 1982 γίνεται μια σημαντική προσπάθεια από τον Σύλλογο για την Προστασία της Θαλάσσιας Χελώνας ΑΡΧΕΛΩΝ και τους εθελοντές του για να μειωθεί η καταστροφή των φωλιών τόσο από φυσικούς όσο και από ανθρώπινους κινδύνους.

Οι εθελοντές του ΑΡΧΕΛΩΝ εντοπίζουν και προστατεύουν τις φωλιές της θαλάσσιας χελώνας με ειδικό πλέγμα και καλάμια, καθώς και σήμανση για να είναι ορατή από τους ανθρώπους.

Ο μεγαλύτερος φυσικός κίνδυνος είναι η θήρευση φωλιών από αλεπούδες και σκύλους που σκάβουν τις φωλιές για να φάνε τα αβγά. Σε κάθε φωλιά που εντοπίζουμε τοποθετούμε ένα μεταλλικό πλέγμα και καλάμια που προστατεύουν την φωλιά, με αποτέλεσμα η θήρευση να μειώνεται σημαντικά.

Και τα κύματα της θάλασσας όμως μπορούν να καταστρέψουν μια φωλιά θαλάσσιας χελώνας. Αν αυτή γίνει πολύ κοντά στην θάλασσα ή μπροστά σε εξόδους ποταμών, είναι πολύ πιθανό πως θα βραχεί αρκετές φορές στις πενήντα μέρες που μεσολαβούν μέχρι την εκκόλαψη των νεοσσών. Κάθε φορά προστίθεται ή αφαιρείται άμμος πάνω από αυτές τις φωλιές, με αποτέλεσμα να μειώνεται η επιτυχής επώαση.

Τα αβγά μιας φωλιάς θαλάσσιας χελώνας που μετακινούνται λόγω φυσικών κινδύνων μεταφέρονται σε μία μόνο τεχνητή φωλιά ώστε να έχουν την καλύτερη δυνατή πιθανότητα επιτυχούς επώασης.

Για να σώσουμε μια φωλιά που έγινε πολύ κοντά στην θάλασσα, μεταφέρουμε τα αβγά σε μια τεχνητή φωλιά στο πίσω μέρος της παραλίας, όπου τα αβγά θα μπορέσουν να επωαστούν με ασφάλεια. Κάθε τεχνητή φωλιά γίνεται σε μία μόνο θέση και στην ίδια διάταξη με την αρχική φωλιά ώστε τα αβγά να έχουν την καλύτερη δυνατή επιτυχία και τα χελωνάκια να μπορούν να βγουν ομαδικά βοηθώντας το ένα το άλλο να φτάσουν μέχρι την επιφάνεια της άμμου και από εκεί μέχρι την θάλασσα.

Η μεταφορά φωλιών είναι μια μέθοδος που χρησιμοποιείται διεθνώς όταν η θέση της φωλιάς είναι σίγουρα ακατάλληλη λόγω των φυσικών ή μη αναστρέψιμων κινδύνων. Σε σπάνιες περιπτώσεις η απόσταση της μεταφοράς είναι αρκετά μεγάλη· για παράδειγμα, το 2010 όλες οι φωλιές από κάποιες παραλίες στην δυτική ακτή της Φλόριντα των ΗΠΑ μεταφέρθηκαν στην ανατολική ακτή ώστε τα χελωνάκια να μην παγιδευτούν στην πετρελαιοκηλίδα που προκλήθηκε από το ατύχημα του Deep Water Horizon. Στην περίπτωση του Κυπαρισσιακού Κόλπου η μεταφορά γίνεται για λίγα μόλις μέτρα αλλά έχει εξίσου σημαντικά αποτελέσματα για τις λίγες αυτές φωλιές.

Τα δύο παραπάνω μέτρα προστασίας των φωλιών είναι απαραίτητα για να αντισταθμιστεί η ζημιά που γίνεται στις φωλιές της θαλάσσιας χελώνας και τα χελωνάκια από ανθρώπινες ενέργειες που είναι πολύ πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν.

Τα φώτα που είναι ορατά από την παραλία αποπροσανατολίζουν χελωνάκια από μεγάλες αποστάσεις. Αντί να βρουν την θάλασσα, τα χελωνάκια βρίσκουν τον θάνατο στους δρόμους και τις θίνες πίσω από την παραλία.

Συγκεκριμένα στον νότιο Κυπαρισσιακό Κόλπο, και ιδιαίτερα στο Καλό Νερό, σημαντικό μέρος της παραλίας επηρεάζεται από ανθρώπινες παρεμβάσεις. Πολλές χελώνες δεν μπορούν πια να κάνουν τις φωλιές τους εκεί παρά τις πολλαπλές προσπάθειες, ενώ οι φωλιές που τελικά γίνονται διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο: τα αβγά κινδυνεύουν να καταστραφούν από οχήματα στην παραλία, ενώ τα χελωνάκια ξεκινάνε πρόωρα την έξοδό τους από τα αβγά, με αποτέλεσμα να είναι πιο ευάλωτα στους φυσικούς και τους ανθρώπινους κινδύνους.

Τα φώτα που είναι ορατά από την παραλία αποπροσανατολίζουν τα χελωνάκια και αντί αυτά να πάνε προς την θάλασσα κατευθύνονται προς τα φώτα στο πίσω μέρος της παραλίας όπου χάνονται ή πατιούνται από ανθρώπους και οχήματα και τρώγονται από διάφορα ζώα. Αρκετοί ιδιοκτήτες καταστημάτων γνωρίζουν το πρόβλημα που δημιουργείται κι έχουν μειώσει εθελοντικά τα φώτα που φαίνονται από την παραλία, κι έτσι βοηθούν τα χελωνάκια να φτάσουν με ασφάλεια στην θάλασσα.

Τα μηχανήματα καθαρισμού μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή ζημιά στις φωλιές των θαλάσσιων χελωνών και τις θίνες. Πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο πριν την 1η Μαΐου και με ιδιαίτερη προσοχή.

Κάποιες χρονιές προστίθεται στα προβλήματα και ο καθαρισμός της παραλίας με βαριά μηχανήματα κατά την περίοδο της επώασης και της εκκόλαψης. Ενώ οι οδηγίες για την προστασία των φωλιών αναφέρουν ξεκάθαρα πως οι παραλίες πρέπει να καθαρίζονται με μηχανήματα πριν από την 1η Μαΐου κι έπειτα χειρωνακτικά, αυτό γινόταν στο παρελθόν με καθυστέρηση. Το 2007 ο καθαρισμός της παραλίας έγινε στα μέσα Ιουλίου, με αποτέλεσμα εκείνες τις μέρες να βγουν πρόωρα από τις φωλιές τους πολλά χελωνάκια.

Οι εθελοντές του ΑΡΧΕΛΩΝ καθαρίζουν την παραλία του Καλού Νερού στα πλαίσια χειρωνακτικού καθαρισμού που διοργανώθηκε από τον Δήμο Τριφυλίας.

Φέτος έγινε σημαντική προσπάθεια από τον Δήμο Τριφυλίας να ενεργοποιηθούν εθελοντικές ομάδες, κυρίως μαθητών από τα τοπικά σχολεία, κι έτσι το πρόβλημα αυτό αποφεύχθηκε, ενώ ταυτόχρονα ευαισθητοποιήθηκαν οι μαθητές τόσο για τον τουρισμό όσο και για την προστασία του περιβάλλοντος.

Η λύση για τα ανθρωπογενή προβλήματα δεν είναι απαραίτητα η απομάκρυνση των ανθρώπων ή των καταστημάτων που ήδη βρίσκονται εκεί· η προσθήκη νέων σίγουρα θα αυξήσει σημαντικά τα προβλήματα που προκαλούνται, αλλά αυτά που ήδη υπάρχουν μπορούν να μειώσουν το πρόβλημα που δημιουργείται με δυο απλούς τρόπους: Μείωση του φωτισμού και φροντίδα να μην φαίνεται από την παραλία, και απομάκρυνση καθισμάτων και κλείσιμο των ομπρελών τη νύχτα, ώστε οι μητέρες χελώνες να μπορούν να βγουν στην παραλία και να κάνουν ανενόχλητες τις φωλιές τους, και τα χελωνάκια να μπορούν να βρουν την θάλασσα και να κατευθυνθούν προς αυτήν.

Όταν οι ομπρέλες αφαιρούνται τη νύχτα και τα φώτα δεν είναι ορατά από την παραλία, οι χελώνες μπορούν να κάνουν τις φωλιές τους με ασφάλεια και τα χελωνάκια μπορούν να φτάσουν στην θάλασσα χωρίς προβλήματα.

Έτσι μπορεί και οι επισκέπτες να απολαύσουν μια ήρεμη χαλαρωτική βραδιά, και όλοι να είμαστε ήσυχοι ξέροντας πως λίγο πιο πέρα μια χελώνα μπορεί να αφήσει τα αβγά που είναι πολύτιμος θησαυρός τόσο γι’αυτές όσο και για εμάς και τους επισκέπτες αυτού του όμορφου τόπου.

Ο Σύλλογος για την Προστασία της Θαλάσσιας Χελώνας ΑΡΧΕΛΩΝ προστατεύει τις θαλάσσιες χελώνες, τις φωλιές τους και τα φυσικά οικοσυστήματα που είναι απαραίτητα για την επιβίωσή τους με την βοήθεια εθελοντών από πολλές χώρες του κόσμου. Φροντίζει επίσης για την ενημέρωση του κοινού στους σταθμούς ενημέρωσης και τις παρουσιάσεις που γίνονται τακτικά κοντά στις παραλίες ωοτοκίας, αλλά και με ενημερωτικές πινακίδες που τοποθετούνται στις παραλίες σε συνεργασία με τις κατά τόπους αρχές.

Στον Περιβαλλοντικό Σταθμό Αγιαννάκη θα βρείτε πολλές πληροφορίες για τις θαλάσσιες χελώνες, την ιστορική και την φυσική κληρονομιά του νότιου Κυπαρισσιακού Κόλπου.

Τα έξοδα λειτουργίας του προγράμματος του ΑΡΧΕΛΩΝ καλύπτονται αποκλειστικά από τις μικρές χρηματικές δωρεές του κοινού ή την δωρεά εξοπλισμού και αναλώσιμων ειδών από ιδιώτες αλλά και μικρές ή μεγάλες επιχειρήσεις. Η σωστή ενημέρωση, η εθελοντική συμμετοχή και η υποστήριξη από την τοπική κοινωνία είναι ιδιαίτερα σημαντική για την προστασία αυτού του ανεκτίμητου θησαυρού της Τριφυλίας.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφθείτε τον Σταθμό Ενημέρωσης του ΑΡΧΕΛΩΝ στην παραλία του Καλού Νερού κάθε μεσημέρι 12:00 – 15:00 και βράδυ 20:00 έως 23:00 και τον Περιβαλλοντικό Σταθμό του Αγιαννάκη κάθε απόγευμα στις 17:00 έως 20:00. Μπορείτε επίσης να μας βρείτε στα τηλέφωνα 6951009785 και 2105231342.

Που είναι τα αβγά της θαλάσσιας χελώνας;

Οι θαλάσσιες χελώνες Caretta caretta κάνουν τις περισσότερες φωλιές τους στις κυριότερες παραλίες ωοτοκίας: στην Ζάκυνθο, τον Νότιο Κυπαρισσιακό Κόλπο, την Κορώνη, τον Λακωνικό Κόλπο, το Ρέθυμνο, τα Χανιά και τον Κομό κοντά στα Μάταλα. Μικρότερος αριθμός φωλιών όμως γίνεται και σε πολλές άλλες παραλίες του Ιονίου, της Πελοποννήσου, της Κρήτης, και σε κάποια νησιά του Αιγαίου.

Ο Σύλλογος για την Προστασία της Θαλάσσιας Χελώνας ΑΡΧΕΛΩΝ, που είναι μη κυβερνητική οργάνωση και χρηματοδοτείται από τις δωρεές του κοινού, δεν έχει την δυνατότητα να καλύψει όλες αυτές τις περιοχές, ενώ κανένας κρατικός φορέας δεν φροντίζει για την προστασία των φωλιών της θαλάσσιας χελώνας.

Οι θαλάσσιες χελώνες καλύπτουν έντεχνα τα αβγά τους για να ξεγελάσουν τα σκυλιά και τις αλεπούδες, και μαζί με αυτές ξεγελιούνται και οι άνθρωποι που προσπαθούν να προστατέψουν τα αβγά.

Στην προσπάθειά τους να προστατέψουν τις θαλάσσιες χελώνες, αρκετοί κάτοικοι ή επισκέπτες των παραπάνω περιοχών προσπαθούν να προστατέψουν αυτές τις φωλιές τοποθετώντας πλέγματα από καλάμια και ταινία στα σημεία όπου οι χελώνες βγαίνουν την νύχτα και κάνουν τις φωλιές τους. Αυτή είναι μια σημαντική προσπάθεια, αλλά οι θαλάσσιες χελώνες καλύπτουν με πολύ έντεχνο τρόπο τις φωλιές τους για να ξεγελάσουν τα σκυλιά και τις αλεπούδες που ψάχνουν τα αβγά για να τα φάνε και μαζί με αυτές ξεγελιούνται συχνά και οι άνθρωποι που προσπαθούν να προστατέψουν τις φωλιές.

Στην περίπτωση της παραπάνω φωτογραφίας, λόγω της εμπειρίας μας καταφέραμε να βρούμε τα αβγά της χελώνας, τα οποία βρίσκονταν αρκετά έξω από τον χώρο που είχε προστατευτεί από τους ντόπιους κατοίκους. Ευτυχώς τα αβγά δεν είχαν πάθει ζημιά και σε οχτώ περίπου εβδομάδες περιμένουμε να δούμε και τα χελωνάκια που θα βγουν από την φωλιά και θα πάνε στην θάλασσα.

Αν κι εσείς βρίσκετε ίχνη και φωλιές θαλάσσιας χελώνας στην περιοχή σας και θέλετε να βοηθήσετε στην προστασία τους, επικοινωνήστε μαζί μας και με μεγάλη μας ευχαρίστηση θα σας εκπαιδεύσουμε σε κάποιο από τα προγράμματα πεδίου μας ώστε να μπορείτε να εντοπίσετε και να προστατέψετε αποτελεσματικά τις φωλιές της θαλάσσιας χελώνας.

Για ακόμη καλύτερη προστασία, μπορείτε επίσης να κατεβάσετε και να εκτυπώσετε τις παρακάτω ενημερωτικές πινακίδες, τις οποίες μπορείτε να τοποθετήσετε στις εισόδους των παραλιών ωοτοκίας και κοντά στις φωλιές για την ενημέρωση των υπόλοιπων επισκεπτών:

Ενημερωτική πινακίδα για φωλιές θαλάσσιας χελώνας.

Ενημερωτική πινακίδα για παραλίες όπου υπάρχουν φωλιές θαλάσσιας χελώνας.

Μπορείτε επίσης να βοηθήσετε στην διάσωση τραυματισμένων χελωνών.